Farklı iş sahalarında envanterin doğru bir şekilde değerlendirilmesi önem taşır. Yanlış kullanılan envanterler zamanla oluşumun kâr marjının düşmesine, iş süreçlerinin olumsuz yönde bozulmasına yol açabilir. Bu olumsuz durumları engelleyebilmek adına oluşumun stok yönetimini mümkün olan en iyi şekilde gerçekleştirmesi gerekir. Stok yönetimi alanında kullanılabilecek birden fazla yaklaşım bulunur.
Bu yaklaşımlar arasında yer alan LIFO ya da diğer adı ile Last In First Out yönetim tekniği envantere en son giren ürünlerin ilk önce elden çıkarılmasını gerektirir. LIFO (Son Giren İlk Çıkar) stok yönetim tekniğinde oluşumun stoğuna eklediği ürünü kısa sürede elden çıkarması, eski ürünlere geçmeden önce stoğa ilk eklediği ürünleri kullanması, satması gereklidir. Bir diğer alternatifi olan FIFO (First In First Out) tekniğine göre belirli avantajları ve dezavantajları bulunur. Oluşumlar sundukları ürünlere göre uygun bir stok yönetim yaklaşımı belirleyebilir ve olumlu büyümeyi maksimize edebilir.
14 Gün Ücretsiz Denemek İçin Tıklayın.
Lifo Nedir?
Lifo nedir konusu yaygın olarak merak edilir. Oluşumlar stoklarını mümkün olan en iyi şekilde değerlendirebilmek için çeşitli değerleme yöntemleri kullanır. Bu yöntemler arasında yer alan LIFO stoğa son giren ürünün ilk çıkacağını ifade eder. LIFO kelimesi Last In First Out kelimelerinin kısaltmasıdır. Last In First Out cümlesi Son Giren İlk Çıkar olarak çevrilebilir.
Adından da anlaşılabileceği üzere LIFO yönteminde envantere son giren ürün hemen kullanılır. Satış yapılacağı zaman eski ürünler değil en yeni ürünler seçilir. Bu yöntem kendi içerisinde bazı avantaj ve dezavantajlara sahiptir. Kendi ürünlerini kendileri üreten oluşumlar büyük oranda bu yöntemi tercih eder. Fakat ürünlerinin bozulma ihtimali olan, son kullanma tarihlerinin kısa tutulduğu ürünlerin saklandığı envanterlerde LIFO yöntemi pek tercih edilmez.
Lifo Nasıl Hesaplanır?
Lifo yöntemi hesaplama sorusuna birçok kişi cevap arar. Lifo hesaplama işleminde stok yönetirken Lifo yönteminin ne kadar maliyet oluşturduğu ortaya çıkarılır. Lifo hesaplaması yapabilmek için envanter değerleri kullanılabilir. Eğer eldeki envanterin toplam değeri satın alım aşamasındaki değerden küçükse aradaki fark Lifo yönteminin ne kadar zarara mâl olduğunu belirtir.
Eğer mevcut envanterin değeri satın alım değerinden yüksekse de bu Lifo yöntemini kullanmanın oluşum için faydalı olduğunu gösterir. Bu iki değer arasındaki fark Lifo yönteminin oluşuma sağladığı kâr oranını belirtir. Tutarlı bir Lifo hesaplaması yapabilmek için stok kayıtlarının ince bir titizlikle tutulmuş olması, aynı zamanda stoktaki ürünlerin güncel fiyatlarının da düzenli olarak takip edilmesi gerekir.
Lifo Yöntemi Nasıl Kullanılır?
Lifo yöntemini kullanarak bu değerleme tekniğinin avantajlarından faydalanmak isteyen çok sayıda oluşum bulunur. Lifo yöntemini kullanabilmek için stok yönetim süreçlerinizi tekrar gözden geçirmeniz ve düzenlemeniz gerekebilir. Bu yönteme uygun bir şekilde stok kullanımı yapabilmek için stoğa en son giren ürünü hemen kullanmaya özen göstermelisiniz. Örneğin perakende satış yapan bir market en son gelen ürünü hemen satmalıdır.
Beton üretimi yapan bir tesis ise en son gelen hammaddeyi hemen kullanmalıdır. Stokta bir süredir bulunan ürünleri kullanmak Lifo yöntemini kullanmak isteyen oluşumlar için sağlıklı değildir. Lifo yöntemine göre stokta bir süredir bulunan, eskiyen ürünler en son kullanılmalı, ilk kullanım sırası stoğa henüz girmiş olan ürünlerde olmalıdır. En basit anlatımı ile stoğa son giren ilk çıkmalı, ilk giren en son çıkmalı.
Lifo Yöntemi Kullanımının Avantajları Nelerdir?
Lifo yöntemiyle stok değerlemesi yapmak bazı avantajları beraberinde getirir. Bu avantajlardan bazıları şunlardır:
- Ürünleri stokta bekletmek oluşumun enflasyon sayesinde kâr etmesini sağlar. Fakat stokta ürün bekletme durumu oluşumun verig avantajlarını kaçırmasına yol açar. Lifo yöntemi stoğun hızlıca eritilmesini, stokta ürünün bekletilmemesini gerektirir. Bu yöntemi kullanarak vergi avantajlarından yararlanabilirsiniz.
- Lifo yöntemi aynı zamanda fiyatların değişken olduğu sektörlerde değişikliklere karşı bir koruma oluşturabilir. Hızla değişen fiyatlardan etkilenmemek için Lifo yöntemini kullanabilir ve stoğa en son giren ürünü hızlıca elden çıkarabilirsiniz.
Muhasebede LIFO Ne Demek?
LIFO, “Last In First Out” ifadesinin kısaltmasıdır ve “son giren ilk çıkar” mantığına dayanan bir stok değerleme yöntemidir. Bu yöntemde işletmeye en son giren stokların öncelikle satıldığı kabul edilir. Dolayısıyla satılan malın maliyeti en güncel birim üzerinden hesaplanır. Pek çok kişi “LIFO nedir, muhasebe açısından ne ifade eder?” şeklinde araştırma yapar. LIFO özellikle enflasyon dönemlerinde maliyetlerin güncel fiyatlara daha yakın hesaplanması için kullanılan bir tekniktir.
Yaklaşım, stok maliyetlerinin gerçek ekonomik koşullara daha yakın şekilde raporlanmasını sağlayabilir. Ancak depodaki fiziksel ürün akışı her zaman LIFO mantığıyla uyuşmayabilir; bu nedenle LIFO, sadece muhasebe kayıtlarında kullanılan teorik bir varsayım olarak değerlendirilir. Varsayım kapsamında yapılan her işlemde LIFO muhasebe kaydı dikkatle tutulmalıdır. Çünkü kârlılık, vergi matrahı ve mali tablolar doğrudan bu yöntemin sonuçlarına göre oluşur.
LIFO Hesaplama Formülü
LIFO yöntemiyle stok maliyeti belirlenirken LIFO hesaplama formülü temel olarak şu mantığa dayanır:
Satılan Malın Maliyeti (SMM) = En Son Alınan Stokların Birim Maliyeti × Satılan Miktar
Formül, işletmeye en son giren stokların satışa konu edildiği varsayımını esas alır. Böylece hızlı fiyat değişimlerinin yaşandığı dönemlerde SMM değeri güncel fiyatlardan hesaplanmış olur.
Stokta kalan malların maliyeti ise daha önceki dönemlerde satın alınan ürünlerin birim maliyetleri üzerinden hesaplanır. Bu nedenle LIFO, özellikle dalgalı piyasalarda stok değerlemeyi daha güncel bir görüntüye kavuşturur. Ancak hesaplamaların tutarlı yapılabilmesi için stok girişlerinin detaylı bir şekilde takip edilmesi ve tüm çıkışların doğru sırayla işlenmesi gerekir. Aksi takdirde LIFO muhasebe kaydı yanlış sonuçlar verebilir ve mali tabloların doğruluğunu olumsuz etkiler.
LIFO Yönteminin Oluşturabileceği Riskler Nelerdir?
LIFO yöntemi, özellikle enflasyonist dönemlerde kârı düşük göstererek vergi avantajı sağlayabilir. Ancak bu durum işletmenin gerçek finansal performansını gizleyebilir. Çünkü stok çıkışları en güncel fiyatlardan yapıldığı için kâr daha düşük görünür ve finansal analiz yapan kişilerin işletmenin kârlılığı konusunda yanlış değerlendirmeler yapmasına neden olabilir.
Bir diğer risk de stoklarda uzun süre kalan eski maliyetli ürünlerin bilançoda yapay olarak düşük değerle yer almasıdır. Bu durum işletmenin varlıklarını olduğundan daha düşük gösterebilir. Fiyatların düştüğü dönemlerde ise tam tersi etki yaratıp maliyeti düşük göstererek kârı olduğundan fazla artırabilir. Bu yüzden LIFO, yanlış yorumlandığında hem yönetim kararlarını hem de yatırımcı algısını olumsuz etkileyebilir.
LIFO Türkiye’de Yasak Mı?
Evet, LIFO yöntemi Türkiye’de yasaktır. Türkiye’deki Vergi Usul Kanunu (VUK) kapsamında kabul edilen stok değerleme yöntemleri arasında LIFO bulunmamaktadır. Yalnızca FIFO, ağırlıklı ortalama maliyet ve hareketli ağırlıklı ortalama maliyet gibi yöntemler kullanılabilir. Dolayısıyla “LIFO nedir, muhasebe açısından Türkiye’de uygulanabilir mi?” sorusunun cevabı olumsuzdur.
İlgili durumun nedeni, LIFO’nun vergi matrahını düşürme potansiyelinin yüksek olması ve mali tabloların uluslararası standartlarla uyumunu zorlaştırmasıdır. Türkiye’de faaliyet gösteren işletmeler farklı raporlama standartları kullanıyorsa (örneğin yabancı ortaklar için) LIFO hakkında bilgi sahibi olabilir ancak yasal defterlerde yöntemi kullanmaları mümkün değildir.
LIFO Örnekleri
Basit bir LIFO örneği üzerinden açıklayalım: Bir işletme önce 100 TL birim maliyetle 50 adet, ardından 120 TL maliyetle 50 adet ürün almış olsun. 40 adet ürün satıldığında LIFO gereği son alınan 120 TL’lik ürünlerden 40 adet çıkış yapılır. Böylece satılan malın maliyeti 40 × 120 = 4.800 TL olur ve satış maliyeti daha yüksek görünür.
İkinci bir örnek: İşletme daha sonra 130 TL’den 30 adet stok aldığında, sonraki satışlarda yine en güncel maliyet olarak birim fiyat esas alınacaktır. Böylece fiyat dalgalanmalarının olduğu sektörlerde, LIFO yöntemi satılan malların maliyetini sürekli yüksek tutarak vergi avantajı sağlayabilir. Ancak Türkiye’de LIFO yasal olarak kullanılmadığından örnekler tamamen teknik çalışma amacıyla verilir.
LIFO ve FIFO Arasındaki Fark Nedir?
LIFO, son giren stokların ilk satıldığı varsayımına dayanırken, FIFO “ilk giren ilk çıkar” anlamına gelir. FIFO’da stokların çıkış sırası fiziksel akışa daha yakın olduğundan mali tablolar genellikle daha tutarlı görünür. LIFO ise en son alınan stokları maliyete dahil ettiği için maliyetler daha güncel fiyatlara dayanır. Bu nedenle finansal sonuçlar farklılık gösterir. LIFO ve FIFO’nun farklarını anlayabilmek, stok yönetimini doğru planlamak ve işletmenin doğru raporlama yöntemini kullanmasını sağlamak açısından büyük önem taşır.
LIFO Yöntemi Daha Çok Hangi Sektörlerde Kullanılır?
LIFO yöntemi geçmişte özellikle fiyatların hızla arttığı perakende, gıda, metal, petrol, kimya ve hammadde sektörlerinde yoğun kullanılmıştır. Çünkü ilgili sektörlerde birim maliyetler çok sık değişir ve LIFO’nun sağladığı güncel maliyet etkisi finansal analizlerin daha gerçekçi görünmesine yardımcı olabilir. Ancak bu kullanım Türkiye’de artık yalnızca teorik düzeyde önem taşır.
Uluslararası bazı işletmeler, yerel mevzuat izin veriyorsa LIFO’yu küresel operasyonlarında tercih eder. Özellikle ABD’de fiyat dalgalanmalarının yüksek olduğu alanlarda LIFO uzun yıllar yaygın bir yöntem olmuştur. Bunun nedeni enflasyonist ortamlarda işletmenin nakit akışını destekleyebilmesidir.
LIFO Yöntemi Uluslararası Finansal Raporlama Standartlarına Uygun Mudur?
LIFO yöntemi UFRS (Uluslararası Finansal Raporlama Standartları) tarafından kabul edilmemektedir. UFRS raporlama yapan işletmeler yalnızca FIFO veya ağırlıklı ortalama maliyet yöntemlerini kullanabilir. Bu nedenle LIFO, uluslararası raporlama yapan şirketlerin finansal tablolarında yer alamaz.
LIFO’nun UFRS tarafından yasaklanmasının temel gerekçesi, yöntemin bilançodaki stokları gerçek değerinin oldukça altında gösterebilmesidir. Bunun sonucunda mali tabloların karşılaştırılabilirliği bozulur ve yatırımcılar için yanıltıcı sonuçlar ortaya çıkabilir. Bu nedenle uluslararası raporlama yapan işletmelerin LIFO yerine FIFO veya ortalama maliyet yöntemlerini kullanması zorunludur.
Kullanan 10 kişiden 9’unun tavsiye ettiği e fatura programı olan Logo İşbaşı’nı deneyin, binlerce işletme sahibi gibi siz de Ücretsiz e-dönüşüm danışmanlığımız ile e-faturaya geçin ve internet erişimi olan her yerden e-fatura kesin.
14 Gün Ücretsiz Denemek İçin Tıklayın.
Bu yazımızı okuyanların ilgisini çeken diğer yazılarımızı siz de incelemek isterseniz aşağıda bulabilirsiniz;