Fazla mesai nedir, fazla mesai ücreti nasıl hesaplanır?

2020-12-16T17:25:56

İşçinin en temel haklarından biri olan fazla mesai, hem işçi hem de işveren için kafa karışıklığı yaratabilen bir konudur. Kanun çerçevesinde belirli şartlara bağlı olarak gerçekleşen fazla mesai ücreti nedir ve nasıl hesaplanır? Yazının devamında tüm ayrıntıları bulabilirsiniz.

Fazla Mesai Nedir?

Fazla mesai, bir iş yerinde çalışan personelin günlük olağan çalışma saatinin üzerinde çalıştığı saatlere verilen isimdir. 4857 sayılı İş Kanununun 41. maddesine göre bir iş yerinde haftalık mesai saati en fazla 45 saattir. Personel bir haftada 45 saati aşan çalışma yaptığında bu fazla mesai olur.

Birçok iş yeri 45 saati, çalıştıkları gün sayısına bölerek günlük çalışma saatlerini belirler. Bazı iş yerleri haftada 5 gün çalışırken bazıları 6 gün çalıştığı için gün sayısı farklılık gösterebilir. Eğer işçi ve işveren aralarında anlaşmış ise günlük çalışma saatleri günden güne fark gösterebilir.

Fazla mesai kendi içinde ikiye ayrılır. Bunlar;

  1. Fazla çalışma
  2. Fazla sürelerle çalışma olarak sıralanabilir.

Fazla çalışma, birçoğunuzun aşina olduğu gibi haftalık 45 saati aşan sürelere denir. Yani, İş Kanununun belirlediği azami süreyi aşan her saat fazla çalışma olarak değerlendirilir. Örneğin haftada 45 saat çalışılan bir iş yerinde bir hafta 50 saat çalışıldıysa fazladan çalışılan 5 saatlik süre, fazla çalışmadır.

Fazla sürelerle çalışma ise, bir iş yerinin haftalık çalışma süresini 45 saatin altında belirlediği hallerde (örneğin 40 saat) o iş yerinde 45 saate kadar olan çalışma sürelerine verilen isimdir. Mesela, bir iş yerinde haftalık 40 saat çalışılıyor ise 45 saat çalışılan haftada 5 saatlik süre fazla sürelerle çalışma olarak değerlendirilir.

Personel, bağlı olduğu iş yerinde iş sözleşmesi kapsamında belirlenen haftalık çalışma süresinin üzerinde çalıştığında işveren o işçiye fazla mesai ücreti öder. Fazla çalışma ve fazla sürelerle çalışma hem kavramsal açıdan hem de hak edilen ücret açısından farklılık gösterir.

Fazla Mesai Ücreti Nasıl Hesaplanır?

Olağan çalışma sürenizin üzerine çıktığınız her saat fazla mesai olarak hesap edilir. Peki, fazla mesai, işçi ücretine nasıl yansır?

Bir gün içerisinde fazladan çalıştığınız her saat, normalde bir saatlik mesainin 1,5 katı olarak hesap edilir. Bu durum, fazla çalışma için geçerlidir. Eğer fazla sürelerle çalışma yaptıysanız normal saatlik ücretinizin 1,25 katı hesap edilerek ücretlendirilirsiniz. Yani, fazla çalışmada her bir saat %50 oranında zamlı olurken fazla sürelerle çalışmada her bir saat %25 oranında zamlı olacak şekilde ödenir.

Fazla mesai ücretini bir örnek ile somutlaştıralım:

  • Aylık brüt ücret: 5.000 TL
  • Fazla mesai süresi: 3 saat

Öncelikle aylık brüt ücretiniz üzerinden günlük ve saatlik ücretinizi bularak başlayabilirsiniz.

  • Saatlik brüt ücret: Aylık brüt ücret / toplam gün sayısı / bir günlük olağan çalışma saati

 5.000 / 30 / 7,5 = 22,22 TL saatlik brüt çalışma ücretidir.

  • Fazla mesai zammı ile saatlik brüt ücret: 22,22 x 1,5 = 33,33 TL
  • Toplam brüt fazla mesai ücreti: 33,33 x 3 (saat) = 99,99 TL olur.

Bu ücret, işçinin o ayki brüt ücretine eklenerek işçinin bordrosu oluşturulur.

Resmi Tatillerde Fazla Mesai Ücreti Alınabilir mi?

Çalışılan günler resmi tatile denk geldiğinde fazla mesai konusu kafa karıştırabilir. Peki, resmi tatillerde çalışılan saatler fazla mesai mi?

Normal şartlarda resmi olarak tatil ilan edilen günlerde tüm çalışanlar izinli olur. Ancak, eğer işçiden onay alınmış ise resmi tatillerde çalışma yapılabilir.

İş Kanunu, tüm milli ve dini bayramları, yılbaşını ve diğer özel günleri resmi tatil olarak sınıflandırır. Bu günlerde işçi çalışmaz ve ücretinden de çalışmadığı için herhangi bir kesinti yapılmaz. Ancak, resmi tatillerde çalışan işçinin kaç saat çalıştığı önemli olmaksızın bir günlük ücrete hak kazanırlar. Yani, resmi tatilde çalışan işçiler o gün için toplam 2 günlük ücrete hak kazanmış olur.

Peki, hafta sonu tatilinde çalışmak fazla mesai yerine geçer mi?

Öncelikle hafta sonu tatilinde bir işverenin işçiyi çalıştırabilmesi için önceden onayını alması gerekir. Eğer işçi bu duruma onay verdiyse işveren o işçiyi belirlenen tarihte çalıştırabilir. Pazar günü çalışan işçiler fazla mesai kapsamında çalıştıkları için %50 zamlı olarak ödeme alır.

Fazla Mesai Süresi Yıllık En Fazla Ne Kadar Olabilir?

Günlük çalışma sürelerini aştığınızda her ne kadar fazla mesai ücreti alıyor olsanız da İş Kanunu fazla çalışma sürelerine kısıtlama getirir. Bunun sebebi, insan vücudunun kaldırabileceği çalışma düzeyinin üzerine çıkılmamasını sağlamak, yani işçiyi korumak içindir.

Peki, işçi bir günde en fazla kaç saat çalışabilir?

4857 sayılı İş Kanunu bir işçinin günde en fazla 11 saat çalışabileceğini öngörür. Bu durumda, günlük olağan çalışma saati 7,5 olan bir işçi bir günde en fazla 3,5 saat fazla mesai yapabilir. Haftalık 45 saatlik azami süreyi doldurmamış olsa bile işçi günde 11 saatin üzerinde çalışma yapamaz. Dolayısıyla işçi bir yılda en fazla 270 saat süreyle fazla çalışma yapabilir. 270 saatin üzerinde fazla çalışmayı ne işçi talep edebilir ne de işveren işçiden bunu isteyebilir.

Fazla Mesai Ücreti Haczedilebilir mi?

Ücret haczi konusunun çerçevesini farklı kanunlar birlikte çizer. 4857 sayılı İş Kanununa göre bir işçinin aldığı ücretin en fazla ¼’ü haczedilebilir. Bu ücrete, işçinin hak kazandığı ikramiye, toplu sözleşme farkı ve nema gibi ilave ücretler de dahil edilir. Peki, belirtilen bu oranın içinde fazla mesai ücretleri yer alır mı?

6772 sayılı kanun bu duruma açıklık getirir. Kanuna göre, evlilik, çocuk zamları ya da primleri, ayni yardımlar, hafta ve genel tatil ücretleri ile fazla mesai ücreti gibi esas ücrete ilave edilen bu ücretler haczedilemez.

Binlerce işletme sahibi gibi, siz de Logo İşbaşı’yla ön muhasebenizi internet erişiminizin olduğu her yerden hızlı ve kolayca takip edin.

14 Gün Ücretsiz Denemek İçin Tıklayın.

Kullanan 10 kişiden 9’unun tavsiye ettiği e-fatura programı olan Logo İşbaşı’nı deneyin, binlerce işletme sahibi gibi siz de Ücretsiz e-dönüşüm danışmanlığımız ile e-faturaya geçin ve internet erişimi olan her yerden e-fatura kesin.

Bu yazımızı okuyanların ilgisini çeken diğer yazılarımızı siz de incelemek isterseniz aşağıda bulabilirsiniz;

İnsan Kaynakları yönetimi nedir, neleri kapsar?

İşyerinde verimli nasıl çalışılır, yöntemleri nelerdir?

14 gün ücretsiz deneyin
Logo İşbaşı kullanan onbinlerce firma arasına katılın.
Kredi Kartı Gerekmez